Fiskasjúkdómar — greiningarlykill fyrir búrfiska

Er fiskurinn þinn með einkenni sem þú kannast ekki við? Þessi greiningarlykill hjálpar þér að bera kennsl á algengustu sjúkdóma í fiskabúri — út frá því sem þú sérð. Finndu einkennið, lestu greininguna og sjáðu hvaða meðferð á við.

Hvað sérðu? Smelltu á einkenni til að fara beint á greininguna.

Athugið: lyf og meðferðarvörur seljum við ekki í vefverslun — þær fást í verslunum okkar í Holtagörðum og á Selfossi, þar sem starfsfólk hjálpar þér að velja rétt vöru og nota hana rétt. Leitaðu til dýralæknis ef vandinn er alvarlegur.

Veirur

Veirur

Veirusýking

Einkenni: 0,5 til 1 mm stórar, kúlulaga, harðar blöðrur á húð og uggum (Slímhúð sem veiran hefur stækkað mikið).

Greining: Veirusýking

Meðferð: Engin bein lyfjameðferð til. Bættu vatnsgæði, minnkaðu álag og styrktu ónæmi fisksins.

Bakteríur

Bakteríur

Bakteríusýking í húð

Einkenni: Samanklemmdir uggar, hvítar varir, hvítir kantar á hreistri og hvít skán á höfði og baki; húðin rifnar; hreistur tapast; dreifist út á klukkutíma fresti.

Greining: Bakteríusýking

Meðferð: sera baktopur direct

Bakteríur

Uggarot

Einkenni: Slitnir uggar og fá hvítar brúnir, á lokastigi allt inn að uggabotni.

Greining: Uggarot

Meðferð: sera baktopur

Bakteríur

Bakteríusýking í tálknum

Einkenni: Föl tálkn, mjólkurkenndir blettir á húð, á lokastigi leysast tálknblöðin upp.

Greining: Bakteríusýking í tálknum (oftast afleidd sýking, t.d. eftir sníkjudýrasmit)

Meðferð: sera baktopur direct

Bakteríur

Aeromonas / Pseudomonas

Einkenni: Litlir blóðugir blettir á húð, uggum og tálknum eða blóðug kýli og sár sem opnast.

Greining: Sýking af völdum Aeromonas- eða Pseudomonas-baktería

Meðferð: sera baktopur direct

Bakteríur

Kviðarholsvökvi (dropsy)

Einkenni: Útstæð augu, útstætt endaþarmsop, slímugur saur, uppþembdur kviður og útstætt hreistur (ekki alltaf koma öll einkenni að fullu fram).

Greining: Kviðarholsvökvi (af völdum baktería)

Meðferð: sera baktopur direct (varúð: erfitt að meðhöndla á lokastigi)

Sveppir

Sveppir

Sveppasýking (mycosis)

Einkenni: Hvítar, bómullarkenndar útfellingar á húðinni með löngum, útstæðum þráðum (oft eftir fyrri meiðsli).

Greining: Sveppasýking (mycosis)

Meðferð: sera mycopur

Sníkjudýr

Sníkjudýr

Ichthyobodo (Costia)

Einkenni: Grá eða mjólkurkennd mislitun á húð á stöku stað (roðnar við alvarlegri sýkingu); uggarnir á fiskum með langa ugga eru tættir; uggarnir eru klemmdir saman.

Greining: Ichthyobodo Necator

Meðferð: sera costapur eða med Professional Protazol

Sníkjudýr

Þarmasvipudýr / holusjúkdómur

Einkenni: Uggarýrnun, slímugur, hvítleitur saur, göt á höfuðsvæði (sérstaklega hjá diskusfiskum), möguleg megrun og dökk litabreyting.

Greining: Þarmasvipudýr (Hexamita sp., Spironucleus sp. og aðrir sníkjudýr eins og t.d. Protoopalina sp., Trichomonas sp., Cryptobia sp.) og/eða holusjúkdómur

Meðferð: sera med Professional Flagellol

Sníkjudýr

Flauelssýking (velvet)

Einkenni: Á byrjunarstigi nudda fiskar sér við innréttingar og synda órólega; síðar sjást smáir hvít-gulir punktar (< 0,3 mm) á húð og uggum. Algeng sýking í tálknum; fiskurinn lítur út – sérstaklega í mótljósi – eins og hann sé rykstráður með mjöli; flauelskennd húð.

Greining: Piscinoodinium, Flauelssýking

Meðferð: sera costapur eða med Professional Protazol

Bifhár

Bifhár

Hvítblettaveiki (Ich)

Einkenni: Greinilega sjáanlegir hvítleitir punktar (0,4–1,5 mm) á húð og uggum; uggar lagðir að líkamanum og fiskar nudda sér við innréttingar.

Greining: Hvítblettaveiki (Ichthyophthirius multifiliis)

Meðferð: sera costapur eða med Professional Protazol

Bifhár

Slímhúðarskán

Einkenni: Loðnir (fínir, feldkenndar) skánir eftir slímhúðarskaða; með sterkri stækkun sjást fjölmargar aflanga einfrumur á stuttum stilk (ekki langir þræðir eins og við sveppasýkingar).

Greining: Chilodonella

Meðferð: sera costapur eða med Professional Protazol

Bifhár

Bifháradýr (Trichodina o.fl.)

Einkenni: Vel afmörkuð, hvítleit svæði þar sem slímhúðin hefur þykknað að hluta í rákum.

Greining: Bifháradýr (Trichodina, Tetrahymena, Chilodonella)

Meðferð: sera costapur eða med Professional Protazol

Flatormar

Flatormar

Húðormar (Gyrodactylus)

Einkenni: Fiskar nudda sér og verða sljóir. Húðskygging og litlir, hreyfanlegir ormar á húð (sjást stundum með berum augum, annars með stækkun; oftast undir 1 mm).

Greining: Húðormar / Gyrodactylidea

Meðferð: sera med Professional Tremazol

Flatormar

Tálknaormar (Dactylogyrus)

Einkenni: Öndun verður sífellt hraðari þar til fiskar hanga við yfirborðið og anda hratt og þungt; stundum einhliða öndun; annar eða báðir tálknlokar liggja að eða standa út. Á tálknum sitja litlir ormar, yfirleitt undir 1 mm að lengd (sjást sjaldan greinilega með berum augum, en vel með stækkun þegar fiskur er kyrr); fiskar nudda sér við tálknlok.

Greining: Tálknaormar / Dactylogyridea

Meðferð: sera med Professional Tremazol

Flatormar

Hreisturormur

Einkenni: Fiskar nudda sér; bólga undir hreistri; þyngdartap.

Greining: Hreisturormur / Transversotrema sp.

Meðferð: sera med Professional Tremazol

Blóðsugur

Blóðsugur

Blóðsuga

Einkenni: Hringlaga, 3–8 mm stór, blóðug og bólgin svæði á húð fiska; ormar allt að 5 cm að lengd (oft mun styttri) með sogskálum á báðum endum og greinilega liðskipta (hringlaga) líkamsbyggingu; finnast á vatnaplöntum eða á fiskunum sjálfum.

Greining: Blóðsuga / Piscicola sp.

Meðferð: Fjarlægðu handvirkt; sera ectopur styður húðina á meðan.

Krabbadýr

Krabbadýr

Akkerisormur (Lernaea)

Einkenni: Hvít, staflaga fyrirbæri með tveimur litlum pokum á endanum; sitja djúpt og fast í húðinni. Blóðleysi og þyngdartap hjá fiskum.

Greining: Akkerisormur / Lernaea

Meðferð: Fjarlægðu orminn varlega með flísatöng og berðu joðlausn (t.d. Lugol) á sárið með bómullarpinna — aldrei spritt. Fylgstu vel með næstu vikur, því lirfurnar leynast í vatninu og geta smitað aftur.

Krabbadýr

Fiskilús (Argulus)

Einkenni: Greinilega liðskipt, egglaga, ógegnsæ, gulleit til brúnleit liðdýr (1–5 cm) festast við fiskana; blóðug, punktlaga stungusár.

Greining: Lús (Argulus sp.)

Meðferð: Fjarlægðu lúsina með flísatöng og berðu joðlausn á sárið. Endurtaktu ef fleiri birtast — lirfurnar eru í vatninu.

Blönduð sýking

Blönduð sýking

Blönduð sýking

Einkenni: Mikil slímmyndun, oft með staðbundinni sveppasýkingu; fjölmörg önnur einkenni möguleg.

Greining: Blönduð sýking (nákvæm greining er yfirleitt aðeins möguleg hjá sérfræðingi)

Meðferð: sera omnipur (breiðvirkt) eða ráðgjöf sérfræðings

Fræðsluefni og myndir: sera. Þýtt og staðfært af Dýraríkinu, opinberum dreifingaraðila sera á Íslandi. Meðferðartillögur eru til leiðbeiningar — fylgdu alltaf skammtaleiðbeiningum á umbúðum og leitaðu til sérfræðings ef fiskur er alvarlega veikur eða greining er óljós.